Decennialang gold in de ruimte een keiharde regel: als een satelliet zonder brandstof valt of er iets kapotgaat, is hij ten dode opgeschreven. Er zijn geen monteurs in een baan om de aarde, geen reserveonderdelen, geen takelwagens. Een ruimtevaartuig van honderden miljoenen dollars kan worden afgedankt enkel omdat een stuwmotor droogviel of een scharnier vastliep. In 2026 begint die regel eindelijk te kraken.
Vier missies, één grote gok
Volgens Air & Space Forces Magazine plannen de Verenigde Staten dit jaar vier afzonderlijke onderhoudsmissies in een baan om de aarde, allemaal gericht op de geostationaire baan (GEO) — de ring op zo'n 35.800 km boven de evenaar waar de meest waardevolle communicatiesatellieten zich bevinden. De blikvanger is het lang uitgestelde RSGS-programma (Robotic Servicing of Geosynchronous Satellites) van DARPA, dat volgens het agentschap op 20 mei klaar is om al deze zomer te lanceren, zoals Space.com meldde.
RSGS draait om een "uiterst behendige robotservicemodule" — in wezen een paar gelede robotarmen, ontwikkeld met het Amerikaanse Naval Research Laboratory en gemonteerd op een ruimtevaartuig van SpaceLogistics (Northrop Grumman). Zodra het na een reis van ongeveer tien maanden op elektrische voortstuwing de GEO bereikt, moet het voertuig haperende satellieten inspecteren, ze naar betere posities verplaatsen, storingen verhelpen en zelfs upgrade-"pods" installeren. DARPA-programmamanager James Shoemaker vertelde Air & Space Forces dat er ongeveer drie keer per jaar onverwacht iets misgaat met een GEO-satelliet — een zonnepaneel dat maar half uitklapt, een antenne die vastzit — en dat een robotinspectie van dichtbij die problemen veel makkelijker oplosbaar maakt.
De drie andere Amerikaanse projecten — de tankrobot van Astroscale, de Tetra-5-demonstratie en Kamino van de Defense Innovation Unit — richten zich op de lastigere kunstgreep: verse stuwstof pompen in satellieten die nooit ontworpen zijn om bijgetankt te worden.
Van wegwerpobject naar onderhoudbaar
De economie verklaart de plotselinge urgentie. Een directeur van SpaceLogistics vertelde Air & Space Forces dat er elk jaar 10 tot 20 GEO-satellieten het einde van hun leven bereiken, puur omdat ze zonder brandstof vallen, ook al werkt de hardware nog. Voorstanders in de sector vergelijken het komende model met een tankstation: je koopt de brandstof die je nodig hebt in plaats van je eigen infrastructuur te bouwen. Europa beweegt dezelfde kant op: ingenieurs ontwikkelen wat Euronews "pechdiensten in een baan om de aarde" noemde, om hardware ter plaatse te onderhouden en bij te tanken.
Niets hiervan is zeker. RSGS werd voor het eerst aangekondigd in 2017 en liep jarenlang vertraging op; de oorspronkelijke aannemer haakte af, en zelfs nu zouden de operaties pas in 2027 beginnen. Maar de omslag in denken is echt. Als 2026 zijn beloften waarmaakt, is een satelliet niet langer een wegwerpobject maar iets wat je kunt bijtanken, repareren en upgraden — een stille maar ingrijpende verandering in hoe we omgaan met de steeds drukkere ruimte boven ons hoofd.